Czym jest ABW? Definicja i kluczowe pojęcia
← Powrót do przewodnika głównego: Doradztwo ds. poświadczeń bezpieczeństwa
Definicja
ABW to skrót od Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, urzędu administracji rządowej o statusie służby specjalnej, właściwego w sprawach ochrony bezpieczeństwa wewnętrznego państwa i jego porządku konstytucyjnego.
Agencja działa na podstawie ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. Ta sama ustawa powołała Agencję Wywiadu, rozdzielając kompetencje wcześniej skupione w Urzędzie Ochrony Państwa: sprawy wewnętrzne przypadły ABW, wywiad zagraniczny, AW.
Szef ABW podlega Prezesowi Rady Ministrów.
Zakres działania i jego granice
Katalog zadań Agencji zawiera art. 5 ust. 1 ustawy. Obejmuje on m.in. rozpoznawanie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne i porządek konstytucyjny, rozpoznawanie i wykrywanie przestępstw szpiegostwa, terroryzmu oraz bezprawnego ujawnienia lub wykorzystania informacji niejawnych, ochronę systemów teleinformatycznych istotnych dla ciągłości funkcjonowania państwa, a także zadania związane z ochroną informacji niejawnych. Omawiamy je szczegółowo we wpisie Zadania i kompetencje ABW.
Istotne jest jednak to, czego ABW robić nie może. Art. 5 ust. 2 stanowi:
Działalność ABW poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej może być prowadzona w związku z jej działalnością na terytorium państwa wyłącznie w zakresie realizacji zadań określonych w ust. 1 pkt 2.
ABW nie jest więc służbą wywiadowczą działającą za granicą. Jej aktywność poza krajem jest dopuszczalna tylko wtedy, gdy wiąże się z działalnością prowadzoną w Polsce i dotyczy wykrywania przestępstw wymienionych w pkt 2.
Katalog zadań ma charakter zamknięty co do rodzaju, Agencja nie może podejmować działań wykraczających poza ustawę, a każda czynność operacyjno-rozpoznawcza musi mieć podstawę w konkretnym przepisie.
ABW a inne instytucje, co bywa mylone
Nazwy polskich służb i organów bezpieczeństwa łatwo pomylić. Poniższe zestawienie porządkuje najczęstsze wątpliwości.
| Skrót | Pełna nazwa | Czym się zajmuje |
|---|---|---|
| ABW | Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego | bezpieczeństwo wewnętrzne państwa, kontrwywiad, ochrona informacji niejawnych w sferze cywilnej |
| AW | Agencja Wywiadu | pozyskiwanie informacji za granicą, przeciwdziałanie zagrożeniom zewnętrznym (art. 6) |
| SKW | Służba Kontrwywiadu Wojskowego | ochrona informacji niejawnych w sferze wojskowej, MON i jednostki mu podległe |
| BBN | Biuro Bezpieczeństwa Narodowego | urząd wspierający Prezydenta RP w sprawach bezpieczeństwa; nie prowadzi czynności operacyjno-rozpoznawczych |
| CBA | Centralne Biuro Antykorupcyjne | zwalczanie korupcji i działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa |
Najczęstsze nieporozumienie dotyczy BBN. To organ wspierający Prezydenta RP, a nie służba specjalna, a nie ma uprawnień operacyjnych, którymi dysponuje ABW.
W obiegu pojawia się też nazwa „Agencja Bezpieczeństwa Narodowego”. Taka instytucja w polskim porządku prawnym nie istnieje, nazwa jest najpewniej kalką amerykańskiej National Security Agency albo pomyleniem skrótów ABW i BBN.
Rola ABW w ochronie informacji niejawnych
Dla osób i firm ubiegających się o dostęp do informacji niejawnych to najistotniejszy obszar działania Agencji. Warto rozróżnić dwie odrębne role.
Nadzór nad systemem krajowym. Zgodnie z art. 10 ustawy o ochronie informacji niejawnych ABW prowadzi kontrole ochrony informacji niejawnych, realizuje zadania z zakresu bezpieczeństwa teleinformatycznego, prowadzi postępowania sprawdzające, kontrolne postępowania sprawdzające oraz postępowania bezpieczeństwa przemysłowego, a także doradztwo i szkolenia. Właściwość ABW obejmuje wszystkie podmioty poza sferą wojskową, która należy do SKW.
Krajowa Władza Bezpieczeństwa. Szef ABW pełni funkcję KWB (art. 11 ust. 1 ustawy o OIN). Właściwość KWB dotyczy informacji niejawnych wymienianych z innymi państwami i organizacjami międzynarodowymi oraz wydawania dokumentów upoważniających do dostępu do materiałów NATO i UE. Wobec podmiotów podległych MON Szef ABW wykonuje tę funkcję za pośrednictwem Szefa SKW (art. 11 ust. 3).
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne: krajowe poświadczenie bezpieczeństwa nie otwiera automatycznie dostępu do dokumentów sojuszniczych, do tego potrzebny jest odrębny dokument wydany przez KWB.
Poświadczenie bezpieczeństwa w skrócie
Poświadczenie bezpieczeństwa to dokument stwierdzający, że osoba daje rękojmię zachowania tajemnicy, czyli, zgodnie z definicją ustawową, zdolność do spełnienia wymogów ochrony informacji niejawnych przed nieuprawnionym ujawnieniem, stwierdzoną w wyniku postępowania sprawdzającego (art. 2 pkt 2 ustawy o OIN).
Rodzaj postępowania zależy od klauzuli: zwykłe przy dostępie do informacji „poufnych”, poszerzone przy „tajnych” i „ściśle tajnych” (art. 22 ust. 1). Postępowanie rozpoczyna się od wypełnienia ankiety bezpieczeństwa osobowego i wymaga pisemnej zgody osoby, której dotyczy (art. 24 ust. 8).
Jednostki i zespoły w strukturze ABW
Publicznie znane elementy struktury Agencji to przede wszystkim:
- CAT, Centrum Antyterrorystyczne, koordynujące wymianę informacji o zagrożeniach terrorystycznych między służbami,
- CSIRT GOV, zespół reagowania na incydenty bezpieczeństwa komputerowego, obsługujący administrację rządową i operatorów infrastruktury krytycznej.
Szczegółowa struktura organizacyjna służby specjalnej nie jest jawna, dlatego opracowania opisujące wewnętrzne departamenty ABW należy traktować ostrożnie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co oznacza skrót ABW?
Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, urząd administracji rządowej o statusie służby specjalnej, działający na podstawie ustawy z 24 maja 2002 r.
Komu podlega Szef ABW?
Prezesowi Rady Ministrów.
Czy istnieje Agencja Bezpieczeństwa Narodowego?
Nie. W polskim porządku prawnym taka instytucja nie funkcjonuje. Przy Prezydencie RP działa Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (BBN), które nie ma uprawnień operacyjnych.
Czym ABW różni się od AW?
ABW odpowiada za bezpieczeństwo wewnętrzne państwa, Agencja Wywiadu, za pozyskiwanie informacji za granicą i przeciwdziałanie zagrożeniom zewnętrznym (art. 6 ustawy).
Czy ABW może działać za granicą?
Wyłącznie w ograniczonym zakresie: w związku z działalnością prowadzoną w Polsce i tylko dla zadań z art. 5 ust. 1 pkt 2 (art. 5 ust. 2).
Kto zajmuje się ochroną informacji niejawnych w wojsku?
SKW. W odniesieniu do MON, jednostek mu podległych lub nadzorowanych, ataszatów obrony oraz żołnierzy w służbie czynnej wyznaczonych na stanowiska poza wojskiem (art. 10 ust. 2 ustawy o OIN).
