Czym są informacje niejawne? Definicje i przykłady

← Powrót do przewodnika głównego: Ustawa o ochronie informacji niejawnych

Definicja ustawowa

Punktem wyjścia jest art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. Informacjami niejawnymi są informacje:

których nieuprawnione ujawnienie spowodowałoby lub mogłoby spowodować szkody dla Rzeczypospolitej Polskiej albo byłoby z punktu widzenia jej interesów niekorzystne, także w trakcie ich opracowywania oraz niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania.

W tej jednej definicji mieszczą się trzy rozstrzygnięcia, które w praktyce budzą najwięcej wątpliwości:

Wystarczy możliwość szkody. Ustawa mówi „spowodowałoby lub mogłoby spowodować”. Nie trzeba wykazywać, że szkoda już nastąpiła ani że nastąpi na pewno.

Ochrona obejmuje też brudnopis. Sformułowanie „także w trakcie ich opracowywania” oznacza, że notatka robocza, wersja projektu czy niedokończony załącznik podlegają ochronie tak samo jak dokument podpisany.

Forma nie ma znaczenia. „Niezależnie od formy i sposobu ich wyrażania” obejmuje papier, plik, nagranie, zdjęcie, a także informację przekazaną ustnie.

Cztery pojęcia, które trzeba rozróżniać

Art. 2 ustawy zawiera słowniczek. Cztery definicje mają największe znaczenie praktyczne.

Dokument

dokumentem – jest każda utrwalona informacja niejawna (art. 2 pkt 3)

Definicja jest krótka i celowo szeroka. Decyduje utrwalenie, a nie nośnik ani forma. Dokumentem będzie zatem pismo, mapa, plik PDF, arkusz kalkulacyjny, nagranie audio i zdjęcie.

Materiał

materiałem – jest dokument lub przedmiot albo dowolna ich część, chronione jako informacja niejawna, a zwłaszcza urządzenie, wyposażenie lub broń wyprodukowane albo będące w trakcie produkcji, a także składnik użyty do ich wytworzenia (art. 2 pkt 4)

Materiał jest pojęciem szerszym niż dokument. Obejmuje dokumenty, ale też przedmioty fizyczne: urządzenie, wyposażenie, broń, również w trakcie produkcji, oraz składniki użyte do ich wytworzenia. Ochronie podlega także dowolna część takiego przedmiotu.

Praktyczna konsekwencja: element konstrukcyjny prototypu może być materiałem niejawnym, choć nie zawiera żadnego zapisanego tekstu.

Przetwarzanie

przetwarzaniem informacji niejawnych – są wszelkie operacje wykonywane w odniesieniu do informacji niejawnych i na tych informacjach, w szczególności ich wytwarzanie, modyfikowanie, kopiowanie, klasyfikowanie, gromadzenie, przechowywanie, przekazywanie lub udostępnianie (art. 2 pkt 5)

Katalog jest otwarty („w szczególności”). Przetwarzaniem jest więc również samo przechowywanie dokumentu w szafie, a nie tylko praca nad jego treścią.

Rękojmia zachowania tajemnicy

rękojmią zachowania tajemnicy – jest zdolność osoby do spełnienia ustawowych wymogów dla zapewnienia ochrony informacji niejawnych przed ich nieuprawnionym ujawnieniem, stwierdzona w wyniku przeprowadzenia postępowania sprawdzającego (art. 2 pkt 2)

To pojęcie kluczowe dla dostępu do informacji niejawnych. Rękojmia nie jest cechą deklarowaną, jest stwierdzana w wyniku postępowania sprawdzającego.

Cztery klauzule tajności

Ustawa przewiduje cztery klauzule, uszeregowane według rozmiaru potencjalnej szkody:

• ściśle tajne, nieuprawnione ujawnienie spowoduje wyjątkowo poważną szkodę dla RP (art. 5 ust. 1),
• tajne, spowoduje poważną szkodę (art. 5 ust. 2),
• poufne, spowoduje szkodę (art. 5 ust. 3),
• zastrzeżone, informacja nie kwalifikuje się do wyższej klauzuli, a jej ujawnienie może mieć szkodliwy wpływ na wykonywanie zadań publicznych (art. 5 ust. 4).

Dla każdej klauzuli ustawa wylicza konkretne przesłanki, omawiamy je szczegółowo we wpisie Klauzule tajności w praktyce.

Materiały otrzymane od innych państw lub organizacji międzynarodowych oznacza się polskim odpowiednikiem ich klauzuli (art. 5 ust. 5).

Kto nadaje klauzulę

Wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu nie jest to kierownik jednostki ani pełnomocnik ochrony. Zgodnie z art. 6 ust. 1 klauzulę nadaje osoba uprawniona do podpisania dokumentu lub oznaczenia innego niż dokument materiału. Odpowiedzialność spoczywa więc na autorze.

Ocena nie jest przy tym uznaniowa. Autor stosuje ustawowe przesłanki z art. 5, sprawdza, czy ujawnienie informacji wywoła skutek opisany w konkretnym punkcie przepisu. Kierownik jednostki wchodzi do gry na innym etapie: to on co najmniej raz na 5 lat przeprowadza przegląd materiałów pod kątem aktualności przesłanek ochrony (art. 6 ust. 4).

Kogo dotyczy ustawa

Art. 1 ust. 2 wymienia adresatów przepisów. Należą do nich m.in.:

• organy władzy publicznej, Sejm i Senat, Prezydent RP, organy administracji rządowej, organy jednostek samorządu terytorialnego wraz z jednostkami im podległymi lub przez nie nadzorowanymi, sądy i trybunały, organy kontroli państwowej i ochrony prawa,
• jednostki organizacyjne podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane,
• Narodowy Bank Polski,
• państwowe osoby prawne i inne państwowe jednostki organizacyjne,
• jednostki organizacyjne podległe organom władzy publicznej lub przez nie nadzorowane,
• przedsiębiorcy zamierzający ubiegać się albo ubiegający się o zawarcie umów związanych z dostępem do informacji niejawnych lub wykonujący takie umowy.

Ostatnia grupa jest istotna dla sektora prywatnego: obowiązki wynikające z ustawy powstają już na etapie ubiegania się o kontrakt, a nie dopiero po jego zawarciu.

Informacje jawne a niejawne

Informacje publiczne udostępnia się na zasadach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Informacje niejawne stanowią wyjątek od jawności, uzasadniony ochroną interesów państwa.

Granica nie jest kwestią uznania. Aby nadać klauzulę, trzeba wskazać przesłankę z art. 5, czyli konkretny skutek, jaki wywołałoby ujawnienie. Nadanie klauzuli informacji, która takiej przesłanki nie spełnia, jest nadużyciem, a mechanizmem korygującym jest obowiązkowy przegląd materiałów co 5 lat (art. 6 ust. 4) oraz możliwość zniesienia lub zmiany klauzuli po ustaniu przesłanek (art. 6 ust. 3).

Warto też odróżnić informacje niejawne od danych osobowych. Te drugie chroni RODO i przepisy krajowe o ochronie danych osobowych, sam fakt, że dokument zawiera dane pracownika, nie czyni z niego informacji niejawnej.

Czego ustawa dotyczy poza klasyfikowaniem

Art. 1 ust. 1 wylicza osiem obszarów regulacji. Poza klasyfikowaniem informacji są to: organizowanie ochrony, przetwarzanie, postępowanie sprawdzające i kontrolne postępowanie sprawdzające, postępowanie bezpieczeństwa przemysłowego, organizacja kontroli stanu zabezpieczenia, ochrona w systemach teleinformatycznych oraz stosowanie środków bezpieczeństwa fizycznego.

Ochrona informacji niejawnych jest więc systemem złożonym z czterech filarów, bezpieczeństwa osobowego, fizycznego, teleinformatycznego i przemysłowego, a nie samym oznaczaniem dokumentów klauzulami.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czym różni się dokument od materiału?

Dokument to każda utrwalona informacja niejawna. Materiał to pojęcie szersze, obejmuje dokumenty, ale też przedmioty, urządzenia, broń i ich części oraz składniki użyte do wytworzenia. Każdy dokument jest materiałem, ale nie odwrotnie.

Czy notatka robocza może być informacją niejawną?

Tak. Art. 1 ust. 1 obejmuje ochroną informacje „także w trakcie ich opracowywania”, niezależnie od formy i sposobu wyrażania.

Kto nadaje klauzulę tajności?

Osoba uprawniona do podpisania dokumentu lub oznaczenia innego materiału (art. 6 ust. 1), na podstawie przesłanek z art. 5.

Czy przechowywanie dokumentu to już przetwarzanie?

Tak. Art. 2 pkt 5 wymienia przechowywanie wprost wśród operacji składających się na przetwarzanie informacji niejawnych.

Czy ustawa dotyczy firm prywatnych?

Tak. Przedsiębiorców ubiegających się o umowy związane z dostępem do informacji niejawnych oraz wykonujących takie umowy (art. 1 ust. 2).

Zobacz również

• Klauzule tajności w praktyce: Klasyfikacja i rodzaje
• Zasady ochrony informacji niejawnych: wymogi prawne
• Dostęp do informacji niejawnych: kompletny przewodnik