Zasady ochrony informacji niejawnych: Wymogi prawne
← Powrót do przewodnika głównego: Ustawa o ochronie informacji niejawnych
O czym jest ten artykuł
Klauzule tajności i ich kryteria omawiamy w osobnym wpisie Klauzule tajności w praktyce. Tutaj skupiamy się na czymś innym: co konkretnie musi zrobić jednostka organizacyjna, żeby spełnić wymogi ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.
Cztery filary systemu
Art. 1 ust. 1 ustawy wyznacza obszary regulacji, które w praktyce układają się w cztery filary:
| Filar | Czego dotyczy |
|---|---|
| Bezpieczeństwo osobowe | postępowania sprawdzające, poświadczenia, szkolenia, dopuszczenia do pracy |
| Bezpieczeństwo fizyczne | strefy ochronne, kancelarie tajne, urządzenia do przechowywania materiałów |
| Bezpieczeństwo teleinformatyczne | akredytacja systemów, dokumentacja bezpieczeństwa (SWB i PBE) |
| Bezpieczeństwo przemysłowe | postępowania wobec przedsiębiorców, Świadectwa Bezpieczeństwa Przemysłowego |
Zaniedbanie któregokolwiek z nich podważa cały system, dokument chroniony wzorowo w kancelarii tajnej można równie skutecznie ujawnić przez nieprzeszkolonego pracownika albo nieakredytowany komputer.
Kto odpowiada
Kierownik jednostki organizacyjnej odpowiada za ochronę informacji niejawnych, w szczególności za zorganizowanie i zapewnienie funkcjonowania tej ochrony (art. 14 ust. 1). To odpowiedzialność, której nie da się scedować.
Pełnomocnik ochrony, zatrudniany przez kierownika i podlegający mu bezpośrednio, odpowiada za zapewnienie przestrzegania przepisów (art. 14 ust. 2). Musi mieć obywatelstwo polskie, wykształcenie wyższe, odpowiednie poświadczenie bezpieczeństwa oraz zaświadczenie o przeszkoleniu przeprowadzonym przez ABW albo SKW (art. 14 ust. 3).
Szczegóły opisujemy we wpisie Pełnomocnik ochrony informacji: rola, status i zadania.
Dopuszczenie do pracy z informacjami niejawnymi
Wymogi zależą od klauzuli i wynikają z art. 21.
Klauzula „poufne” i wyższe (art. 21 ust. 1), dopuszczenie może nastąpić po:
- uzyskaniu poświadczenia bezpieczeństwa,
- odbyciu szkolenia w zakresie ochrony informacji niejawnych.
Klauzula „zastrzeżone” (art. 21 ust. 4), dopuszczenie może nastąpić po:
- pisemnym upoważnieniu przez kierownika jednostki organizacyjnej, jeżeli osoba nie posiada poświadczenia bezpieczeństwa,
- odbyciu szkolenia.
Przy klauzuli „zastrzeżone” poświadczenie nie jest zatem wymagane, jego funkcję pełni pisemne upoważnienie kierownika.
Ograniczenie obywatelstwa. Osoby nieposiadające obywatelstwa polskiego co do zasady nie mogą być dopuszczone do informacji „tajnych” i „ściśle tajnych” (art. 21 ust. 2). Wyjątki z ust. 3 dotyczą m.in. osób kierujących wykonywaniem u przedsiębiorcy umowy związanej z dostępem do informacji niejawnych, osób bezpośrednio ją wykonujących oraz, z wyłączeniem pełnomocnika ochrony i jego zastępcy, zatrudnionych w pionie ochrony przedsiębiorcy.
Rodzaj postępowania sprawdzającego (art. 22 ust. 1): zwykłe przy dostępie do klauzuli „poufne”, poszerzone przy „tajne” i „ściśle tajne”.
Szkolenia, konkretne wymogi
To obszar, w którym najczęściej dochodzi do uchybień formalnych, choć przepisy są jednoznaczne.
Czego dotyczy szkolenie (art. 19 ust. 1)
- przepisów o ochronie informacji niejawnych oraz odpowiedzialności karnej, dyscyplinarnej i służbowej za ich naruszenie,
- zasad ochrony w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy, z uwzględnieniem zarządzania ryzykiem, w szczególności jego szacowania,
- sposobów ochrony oraz postępowania w sytuacjach zagrożenia lub w przypadku ujawnienia informacji.
Kto prowadzi szkolenie (art. 19 ust. 2)
| Kto jest szkolony | Kto szkoli |
|---|---|
| pełnomocnicy ochrony, ich zastępcy i osoby przewidziane na te stanowiska; przedsiębiorcy jednoosobowi; kierownicy przedsiębiorców bez pełnomocnika | ABW albo SKW |
| kierownik jednostki, w której przetwarza się informacje „ściśle tajne” lub „tajne” | ABW albo SKW wspólnie z pełnomocnikiem ochrony |
| pozostali zatrudnieni, pełniący służbę lub wykonujący czynności zlecone | organizuje pełnomocnik ochrony |
| posłowie i senatorowie | ABW |
Jak często
Nie rzadziej niż raz na 5 lat (art. 19 ust. 3). Od szkolenia można odstąpić, jeżeli osoba podejmująca pracę przedstawi pełnomocnikowi ochrony aktualne zaświadczenie o odbyciu szkolenia.
Kto ponosi koszty
Koszty szkolenia przeprowadzonego przez ABW albo SKW pokrywa jednostka organizacyjna, w której osoba szkolona jest zatrudniona (art. 19 ust. 4). Wyjątki: szkolenia posłów i senatorów oraz, zgodnie z ust. 5, jednostki podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane oraz Policja, które kosztów nie pokrywają.
Kontrole i przeglądy, dwa różne cykle
| Czynność | Częstotliwość | Kto odpowiada | Przepis |
|---|---|---|---|
| Kontrola ewidencji, materiałów i obiegu dokumentów | co najmniej raz na 3 lata | pełnomocnik ochrony | art. 15 ust. 1 pkt 4 |
| Przegląd materiałów pod kątem aktualności przesłanek ochrony | co najmniej raz na 5 lat | kierownik jednostki | art. 6 ust. 4 |
| Szkolenie z ochrony informacji niejawnych | co najmniej raz na 5 lat | pełnomocnik / ABW / SKW | art. 19 ust. 3 |
Trzy różne obowiązki okresowe, trzy różne podmioty odpowiedzialne. Ich mylenie jest częstą przyczyną uwag pokontrolnych.
Dokumentacja, którą trzeba mieć
- Plan ochrony informacji niejawnych, opracowuje i aktualizuje pełnomocnik, akceptuje kierownik jednostki; musi obejmować także sytuację wprowadzenia stanu nadzwyczajnego (art. 15 ust. 1 pkt 5).
- Wykaz osób zatrudnionych lub pełniących służbę w jednostce, mających dostęp do informacji niejawnych, prowadzony na bieżąco (art. 15 ust. 1 pkt 8).
- Dokumentacja bezpieczeństwa systemu teleinformatycznego, dokument szczególnych wymagań bezpieczeństwa oraz dokument procedur bezpiecznej eksploatacji (art. 2 pkt 7–9).
- Ewidencje kancelarii tajnej, objęte trzyletnim cyklem kontrolnym.
Zasada wiedzy niezbędnej
Poświadczenie bezpieczeństwa nie jest przepustką do wszystkich dokumentów danej klauzuli. Dostęp do konkretnej informacji przysługuje osobie, której jest ona potrzebna do wykonywania obowiązków służbowych. Zasada ta ogranicza skutki ewentualnego naruszenia, im węższy krąg osób znających daną informację, tym mniejsza powierzchnia ryzyka.
Nadzór zewnętrzny
Kontrolę ochrony informacji niejawnych i przestrzegania przepisów prowadzą ABW i SKW (art. 10 ust. 1 pkt 1), każde w swoim obszarze właściwości: SKW wobec MON i jednostek mu podległych, ataszatów obrony oraz żołnierzy w służbie czynnej wyznaczonych na stanowiska poza wojskiem (ust. 2), ABW wobec pozostałych podmiotów (ust. 3). Obie służby prowadzą też doradztwo i szkolenia w tym zakresie (ust. 1 pkt 5).
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Jak często trzeba powtarzać szkolenie z ochrony informacji niejawnych?
Nie rzadziej niż raz na 5 lat (art. 19 ust. 3). Można odstąpić od szkolenia, jeżeli nowy pracownik przedstawi aktualne zaświadczenie o jego odbyciu.
Kto szkoli pełnomocnika ochrony?
ABW albo SKW, pełnomocników, ich zastępców oraz osoby przewidziane na te stanowiska (art. 19 ust. 2 pkt 1).
Czy do klauzuli „zastrzeżone” potrzebne jest poświadczenie bezpieczeństwa?
Nie. Wystarczy pisemne upoważnienie kierownika jednostki oraz odbycie szkolenia (art. 21 ust. 4).
Kto płaci za szkolenie prowadzone przez ABW?
Jednostka organizacyjna, w której osoba szkolona jest zatrudniona. Kosztów nie pokrywają jednostki podległe MON oraz Policja (art. 19 ust. 4 i 5).
Co ile lat kontroluje się obieg dokumentów niejawnych?
Co najmniej raz na trzy lata, kontrolę prowadzi pełnomocnik ochrony (art. 15 ust. 1 pkt 4).
