Postępowanie ABW: Co sprawdzają i jakie są rodzaje?

Podstawy poświadczeń bezpieczeństwa 23 listopada 2023 4 min czytania

← Powrót do przewodnika głównego: Podstawy poświadczeń bezpieczeństwa

Kto prowadzi które postępowanie

Podział kompetencji określa art. 23 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych.

Zwykłe postępowanie sprawdzające prowadzi pełnomocnik ochrony, na pisemne polecenie kierownika jednostki organizacyjnej (art. 23 ust. 1). ABW wykonuje w jego ramach jedynie sprawdzenia w ewidencjach niedostępnych powszechnie, na pisemny wniosek pełnomocnika (art. 25 ust. 2).

Poszerzone postępowanie sprawdzające prowadzą ABW albo SKW (art. 23 ust. 2):

na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej lub osoby uprawnionej do obsady stanowiska albo zlecenia prac,
wobec własnych funkcjonariuszy, żołnierzy i pracowników oraz osób ubiegających się o przyjęcie do służby lub pracy,
wobec osób wykonujących czynności zlecone na rzecz tych służb lub ubiegających się o ich wykonywanie.

Krzyżowa weryfikacja szefów służb

To rozwiązanie warto znać, bo pokazuje logikę całego systemu: ustawa nie pozwala, by służba sprawdzała samą siebie na najwyższym szczeblu.

ABW przeprowadza poszerzone postępowania wobec (art. 23 ust. 3):

Szefa SKW, Szefa Agencji Wywiadu, Szefa CBA, Komendanta Służby Ochrony Państwa, Komendanta Głównego Policji, Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, Komendanta Głównego Straży Granicznej, Inspektora Nadzoru Wewnętrznego, oraz osób przewidzianych na te stanowiska,
pełnomocników ochrony i ich zastępców w SKW, AW, CBA, Służbie Ochrony Państwa, Policji, Służbie Więziennej i Straży Granicznej.

SKW przeprowadza postępowania wobec Szefa ABW oraz kierownictwa służb wojskowych (art. 23 ust. 4).

Szef ABW nie jest więc sprawdzany przez własną Agencję, lecz przez SKW, i odwrotnie.

Co jest badane

Przedmiot badania jest identyczny niezależnie od tego, czy postępowanie prowadzi pełnomocnik, czy służba. Art. 24 ust. 2 nakazuje ustalić, czy istnieją uzasadnione wątpliwości dotyczące:

uczestnictwa, współpracy lub popierania działalności szpiegowskiej, terrorystycznej, sabotażowej albo innej wymierzonej przeciwko RP,
zagrożenia ze strony obcych służb specjalnych, prób werbunku lub nawiązania kontaktu,
przestrzegania porządku konstytucyjnego, w tym udziału w organizacjach, o których mowa w art. 13 Konstytucji,
ukrywania lub świadomego podawania nieprawdy w ankiecie lub w toku postępowania,
okoliczności powodujących ryzyko podatności na szantaż lub wywieranie presji,
kwalifikowanego niewłaściwego postępowania z informacjami niejawnymi.

Przy postępowaniu poszerzonym dochodzą trzy przesłanki z art. 24 ust. 3: poziom życia wyraźnie przewyższający dochody, choroba psychiczna lub inne zakłócenia czynności psychicznych ograniczające sprawność umysłową oraz uzależnienie od alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych.

Czynności dodatkowe w postępowaniu poszerzonym

Art. 26 ust. 1 dopuszcza, jeżeli jest to konieczne w wyniku uzyskanych informacji, rozmowę z przełożonymi i innymi osobami, wywiad w miejscu zamieszkania oraz sprawdzenie stanu i obrotów na rachunku bankowym i zadłużenia, w szczególności wobec Skarbu Państwa.

Nie są to czynności rutynowe. Ustawa uzależnia ich podjęcie od wcześniej zebranych informacji.

Odmowa poświadczenia, jak się odwołać

To najbardziej praktyczna część tematu, a zarazem najczęściej pomijana.

Od czego przysługuje odwołanie. Od decyzji o odmowie wydania poświadczenia bezpieczeństwa, o cofnięciu poświadczenia albo o umorzeniu postępowania sprawdzającego lub kontrolnego postępowania sprawdzającego, wydanej przez ABW albo SKW (art. 35 ust. 1).

Do kogo. Do Prezesa Rady Ministrów.

Odwołanie nie wymaga uzasadnienia. Ustawa stanowi to wprost, wystarczy wniesienie go w terminie.

Termin: 14 dni od dnia doręczenia decyzji, wnoszone za pośrednictwem podmiotu, który przeprowadził postępowanie (art. 35 ust. 2).

Przekazanie akt. Podmiot ten ma 14 dni od otrzymania odwołania na przesłanie go wraz z aktami Prezesowi Rady Ministrów (ust. 3).

Rozpatrzenie. Nie później niż w ciągu 3 miesięcy od dnia otrzymania odwołania (ust. 4).

Uwaga. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji (ust. 5), do czasu rozpatrzenia osoba pozostaje bez dostępu do informacji niejawnych.

Dalsze kroki

Prezes Rady Ministrów może w drodze postanowienia stwierdzić niedopuszczalność odwołania albo uchybienie terminowi do jego wniesienia (art. 36 ust. 1). Postanowienie jest ostateczne i musi zawierać m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne oraz pouczenie o dopuszczalności i terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego (ust. 2).

Na decyzję lub postanowienie Prezesa Rady Ministrów przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

Prezes Rady Ministrów może też, na żądanie osoby sprawdzanej lub z urzędu, zlecić właściwemu podmiotowi przeprowadzenie dodatkowych czynności, w tym specjalistycznych badań, w celu uzupełnienia materiału (art. 36 ust. 3).

Gwarancje w toku postępowania

Pisemna zgoda osoby sprawdzanej jest warunkiem wszczęcia (art. 24 ust. 8).
Termin trzech miesięcy na zakończenie czynności, liczony od złożenia wypełnionej ankiety (art. 24 ust. 6).
Wysłuchanie przy wątpliwościach, z prawem stawienia się z własnym pełnomocnikiem (art. 25 ust. 6).
Bezstronność, obiektywizm i najwyższa staranność jako ustawowy standard prowadzenia postępowania (art. 24 ust. 5).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy ABW prowadzi zwykłe postępowania sprawdzające?

Nie jako całość, zwykłe postępowanie prowadzi pełnomocnik ochrony. ABW wykonuje w jego ramach sprawdzenia w ewidencjach niedostępnych powszechnie, na pisemny wniosek pełnomocnika.

Kto sprawdza Szefa ABW?

SKW (art. 23 ust. 4). Analogicznie ABW sprawdza Szefa SKW i szefów innych służb (ust. 3).

Ile mam czasu na odwołanie od odmowy?

14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który przeprowadził postępowanie (art. 35 ust. 2).

Czy odwołanie trzeba uzasadnić?

Nie. Ustawa wprost stanowi, że odwołanie nie wymaga uzasadnienia (art. 35 ust. 1).

Czy odwołanie wstrzymuje skutki odmowy?

Nie. Wniesienie odwołania nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 35 ust. 5).

Co po decyzji Prezesa Rady Ministrów?

Przysługuje skarga do sądu administracyjnego, o czym organ ma obowiązek pouczyć (art. 36 ust. 2 pkt 6).