Co sprawdza służba w ankiecie bezpieczeństwa?

Ankieta bezpieczeństwa osobowego 25 kwietnia 2025 5 min czytania

← Powrót do przewodnika głównego: Ankieta bezpieczeństwa osobowego

Zakres weryfikacji nie jest dowolny

Postępowanie sprawdzające ma jeden cel, ustalić, czy osoba sprawdzana daje rękojmię zachowania tajemnicy (art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych).

Wbrew obiegowej opinii służby nie mają swobody w doborze tego, czego szukają. Ustawa wylicza konkretne przesłanki, a organ prowadzący postępowanie jest obowiązany działać z zachowaniem bezstronności i obiektywizmu oraz przy najwyższej staranności co do zgodności z ustawą (art. 24 ust. 5).

Sześć przesłanek badanych w każdym postępowaniu

Art. 24 ust. 2 nakazuje ustalić, czy istnieją uzasadnione wątpliwości dotyczące:

1. Działalności wymierzonej przeciwko RP

Uczestnictwa, współpracy lub popierania przez osobę sprawdzaną działalności szpiegowskiej, terrorystycznej, sabotażowej albo innej wymierzonej przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej.

2. Zagrożenia ze strony obcych służb

Zagrożenia osoby sprawdzanej ze strony obcych służb specjalnych, w postaci prób werbunku lub nawiązania z nią kontaktu. Istotne jest sformułowanie: badane jest zagrożenie dla osoby, a nie tylko jej świadome działanie. Sam fakt, że ktoś stał się obiektem zainteresowania obcej służby, jest okolicznością badaną.

3. Przestrzegania porządku konstytucyjnego

Czy osoba sprawdzana uczestniczyła lub uczestniczy w działalności partii politycznych albo innych organizacji, o których mowa w art. 13 Konstytucji RP, albo współpracowała lub współpracuje z takimi partiami lub organizacjami. Art. 13 Konstytucji zakazuje istnienia partii i organizacji odwołujących się do totalitarnych metod i praktyk nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub przewiduje utajnienie struktur albo członkostwa.

4. Zatajenia lub podania nieprawdy

Ukrywania lub świadomego niezgodnego z prawdą podawania, w ankiecie albo w toku postępowania, informacji mających znaczenie dla ochrony informacji niejawnych.

To przesłanka samodzielna. Wątpliwość może wynikać nie z tego, co zostało zatajone, lecz z samego faktu zatajenia. W praktyce drobna sprawa, do której kandydat się przyznał, bywa mniej problematyczna niż jej ukrycie.

Warto jednak zachować proporcje: ustawa mówi o wątpliwości, a nie o automatycznej dyskwalifikacji. Zatajenie jest okolicznością ocenianą w całokształcie postępowania, a nie samoistną podstawą odmowy.

5. Podatności na szantaż lub presję

Wystąpienia związanych z osobą sprawdzaną okoliczności powodujących ryzyko jej podatności na szantaż lub wywieranie presji. To właśnie ta przesłanka stoi za pytaniami o życie prywatne i sytuację finansową.

6. Niewłaściwego postępowania z informacjami niejawnymi

Ale nie każdego. Ustawa zawęża to do sytuacji, w których naruszenie:

doprowadziło bezpośrednio do ujawnienia informacji osobom nieuprawnionym,
było wynikiem celowego działania,
stwarzało realne zagrożenie nieuprawnionym ujawnieniem i nie miało charakteru incydentalnego,
zostało popełnione przez osobę szczególnie zobowiązaną na podstawie ustawy do ochrony tych informacji.

Jednorazowa, nieumyślna pomyłka bez realnych skutków nie mieści się w tym katalogu.

Trzy dodatkowe przesłanki przy postępowaniu poszerzonym

Przy klauzulach „tajne” i „ściśle tajne” art. 24 ust. 3 dodaje badanie wątpliwości dotyczących:

poziomu życia osoby sprawdzanej wyraźnie przewyższającego uzyskiwane przez nią dochody,
choroby psychicznej lub innych zakłóceń czynności psychicznych ograniczających sprawność umysłową i mogących negatywnie wpłynąć na zdolność do wykonywania prac związanych z dostępem do informacji niejawnych,
uzależnienia od alkoholu, środków odurzających lub substancji psychotropowych.

Zwróć uwagę na precyzję punktu drugiego: badana jest nie każda diagnoza, lecz zakłócenie ograniczające sprawność umysłową i mogące negatywnie wpłynąć na zdolność do pracy z informacjami niejawnymi. Sam fakt leczenia nie przesądza wyniku.

Punkt pierwszy nie dotyczy zaś wysokości majątku, lecz rozbieżności między poziomem życia a dochodami.

Jak wygląda samo sprawdzanie

Zwykłe postępowanie (art. 25 ust. 1) obejmuje sprawdzenie danych z ankiety w ewidencjach, rejestrach i kartotekach, w szczególności w Krajowym Rejestrze Karnym, oraz w ewidencjach i kartotekach niedostępnych powszechnie. To drugie prowadzą ABW albo SKW na pisemny wniosek pełnomocnika ochrony (ust. 2) i mogą w jego ramach przeprowadzić rozmowę w celu usunięcia nieścisłości (ust. 3).

Poszerzone postępowanie (art. 26 ust. 1) obejmuje powyższe, a ponadto, jeżeli jest to konieczne w wyniku uzyskanych informacji, rozmowę z przełożonymi i innymi osobami, wywiad w miejscu zamieszkania oraz sprawdzenie stanu i obrotów na rachunku bankowym i zadłużenia, w szczególności wobec Skarbu Państwa.

Te trzy czynności nie są automatyczne. Podejmuje się je, gdy wynika to z wcześniej zebranych informacji.

Dane osób trzecich

Informacje o osobach wskazanych w ankiecie, członkach rodziny, osobach polecających, mogą być zbierane i przetwarzane bez ich wiedzy i zgody, w zakresie niezbędnym do ustalenia rękojmi zachowania tajemnicy i wyłącznie w granicach z art. 24 ust. 2 (art. 24 ust. 9).

Prawo do wysłuchania

Jeżeli pojawią się wątpliwości niepozwalające ustalić, czy osoba daje rękojmię, organ zapewnia jej możliwość osobistego ustosunkowania się do tych informacji podczas wysłuchania. Można stawić się z własnym pełnomocnikiem, a z przebiegu sporządza się protokół (art. 25 ust. 6).

Odstąpienie od wysłuchania jest możliwe tylko wtedy, gdy wiązałoby się z ujawnieniem informacji niejawnych albo gdy postępowanie doprowadziło do niebudzącego wątpliwości ustalenia braku rękojmi (art. 25 ust. 7).

Gdy wątpliwości pozostają

Art. 24 ust. 4 rozstrzyga sytuacje niejednoznaczne:

W razie niedających się usunąć wątpliwości (…) interes ochrony informacji niejawnych ma pierwszeństwo przed innymi prawnie chronionymi interesami.

Ciężar rozwiania wątpliwości spoczywa więc w praktyce na osobie sprawdzanej, co jest kolejnym argumentem za kompletnym i spójnym wypełnieniem ankiety.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Czy służby sprawdzają rodzinę kandydata?

Tak, w zakresie niezbędnym do oceny przesłanek z art. 24 ust. 2. Dane osób wskazanych w ankiecie mogą być zbierane bez ich wiedzy i zgody (art. 24 ust. 9).

Czy leczenie psychiatryczne wyklucza uzyskanie poświadczenia?

Nie automatycznie. Badane są zakłócenia ograniczające sprawność umysłową i mogące negatywnie wpłynąć na zdolność do pracy z informacjami niejawnymi (art. 24 ust. 3 pkt 2).

Czy zatajenie informacji automatycznie dyskwalifikuje?

Ustawa traktuje ukrywanie lub podawanie nieprawdy jako przesłankę wątpliwości (art. 24 ust. 2 pkt 4), ocenianą w całokształcie postępowania, a nie jako automatyczną podstawę odmowy.

Czy zawsze sprawdzane jest konto bankowe?

Nie. Przy postępowaniu poszerzonym jest to możliwe, „jeżeli jest to konieczne w wyniku uzyskanych informacji” (art. 26 ust. 1 pkt 3).

Czy mogę zabrać prawnika na wysłuchanie?

Tak. Osoba sprawdzana może stawić się ze swoim pełnomocnikiem (art. 25 ust. 6).