Poświadczenie bezpieczeństwa w wojsku: Co warto wiedzieć?

Podstawy poświadczeń bezpieczeństwa 24 lipca 2024 4 min czytania

← Powrót do przewodnika głównego: Podstawy poświadczeń bezpieczeństwa

Kto jest właściwy w sferze wojskowej

Podstawą jest podział z art. 10 ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych. SKW realizuje zadania w odniesieniu do (art. 10 ust. 2):

Ministerstwa Obrony Narodowej oraz jednostek organizacyjnych podległych MON lub przez niego nadzorowanych,
ataszatów obrony w placówkach zagranicznych,
żołnierzy w służbie czynnej wyznaczonych na stanowiska służbowe w innych jednostkach organizacyjnych niż wymienione w pkt 1 i 2.

Punkt trzeci bywa zaskoczeniem: żołnierz oddelegowany poza struktury MON nadal pozostaje w gestii SKW, a nie ABW. Kryterium jest status osoby, nie miejsce pełnienia służby.

Wszystkie pozostałe podmioty i osoby objęte ustawą należą do właściwości ABW (art. 10 ust. 3).

Zakres zadań SKW

W obszarze swojej właściwości SKW wykonuje ten sam katalog zadań co ABW (art. 10 ust. 1): prowadzi kontrole ochrony informacji niejawnych, realizuje zadania z zakresu bezpieczeństwa teleinformatycznego, prowadzi postępowania sprawdzające, kontrolne postępowania sprawdzające oraz postępowania bezpieczeństwa przemysłowego, zapewnia ochronę informacji wymienianych z zagranicą, a także prowadzi doradztwo i szkolenia.

Gdzie sprawę przejmuje ABW

Ustawa przewiduje krzyżową weryfikację na najwyższych stanowiskach. SKW przeprowadza poszerzone postępowania sprawdzające wobec Szefa ABW oraz kierownictwa służb wojskowych (art. 23 ust. 4), natomiast ABW, wobec Szefa SKW i szefów pozostałych służb (art. 23 ust. 3).

Żadna służba nie sprawdza więc samej siebie na szczeblu kierowniczym.

Ścieżka do poświadczenia

1. Wniosek jednostki. Poszerzone postępowanie wszczyna się m.in. na pisemny wniosek kierownika jednostki organizacyjnej lub osoby uprawnionej do obsady stanowiska (art. 23 ust. 2 pkt 1). Zwykłe postępowanie prowadzi pełnomocnik ochrony na pisemne polecenie kierownika jednostki (ust. 1).

2. Zgoda i ankieta. Postępowanie wymaga pisemnej zgody osoby, której dotyczy (art. 24 ust. 8). Formularz ankiety jest wspólny dla całego kraju, jego wzór stanowi załącznik do ustawy (art. 24 ust. 10). Nie istnieje odrębna „ankieta wojskowa”.

3. Postępowanie. Zwykłe obejmuje sprawdzenia w rejestrach, w tym w Krajowym Rejestrze Karnym, oraz w ewidencjach niedostępnych powszechnie (art. 25 ust. 1). Poszerzone dodaje, jeżeli jest to konieczne w wyniku uzyskanych informacji, rozmowę z przełożonymi i innymi osobami, wywiad w miejscu zamieszkania oraz sprawdzenie rachunku bankowego i zadłużenia (art. 26 ust. 1).

4. Poświadczenie. Terminy ważności są jednakowe niezależnie od sfery: 10 lat przy klauzuli „poufne”, 7 lat przy „tajne”, 5 lat przy „ściśle tajne” (art. 29 ust. 3). Poświadczenie wyższe obejmuje klauzule niższe (ust. 4).

5. Szkolenie. Dopuszczenie do pracy przy klauzuli „poufne” lub wyższej wymaga poświadczenia oraz odbycia szkolenia (art. 21 ust. 1), powtarzanego nie rzadziej niż raz na 5 lat (art. 19 ust. 3).

Materiały NATO i UE

Krajowe poświadczenie nie otwiera dostępu do informacji niejawnych międzynarodowych. Dokumenty upoważniające do dostępu do materiałów NATO, Unii Europejskiej i innych organizacji wydaje Krajowa Władza Bezpieczeństwa, czyli Szef ABW (art. 11 ust. 1 i 2), a wobec podmiotów podległych MON za pośrednictwem Szefa SKW (art. 11 ust. 3).

Warto zapamiętać rozróżnienie: Szef SKW nie jest odrębną Krajową Władzą Bezpieczeństwa dla wojska, lecz kanałem, przez który KWB działa w tej sferze.

Odpowiedniki klauzul: COSMIC TOP SECRET ↔ ściśle tajne, NATO SECRET ↔ tajne, NATO CONFIDENTIAL ↔ poufne, NATO RESTRICTED ↔ zastrzeżone. Materiały przekazane Polsce oznacza się polskim odpowiednikiem posiadanej klauzuli (art. 5 ust. 5).

Koszty szkoleń

Szkolenia przeprowadzane przez ABW albo SKW opłaca co do zasady jednostka organizacyjna zatrudniająca osobę szkoloną (art. 19 ust. 4). Jednostki podległe Ministrowi Obrony Narodowej lub przez niego nadzorowane oraz Policja kosztów nie pokrywają (art. 19 ust. 5).

Odwołanie od odmowy

Od decyzji o odmowie wydania poświadczenia, jego cofnięciu albo umorzeniu postępowania, wydanej przez SKW albo ABW, przysługuje odwołanie do Prezesa Rady Ministrów, w terminie 14 dni od doręczenia, za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie. Odwołanie nie wymaga uzasadnienia, ale nie wstrzymuje wykonania decyzji (art. 35). Rozpatrzenie powinno nastąpić w ciągu 3 miesięcy (ust. 4), a na rozstrzygnięcie przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ust. 2 pkt 6).

FAQ – Najczęściej zadawane pytania

Kto prowadzi postępowanie wobec żołnierza oddelegowanego poza wojsko?

SKW. Art. 10 ust. 2 pkt 3 obejmuje żołnierzy w służbie czynnej wyznaczonych na stanowiska w innych jednostkach organizacyjnych.

Czy w wojsku obowiązuje inna ankieta bezpieczeństwa?

Nie. Wzór jest jeden dla całego kraju i stanowi załącznik do ustawy o ochronie informacji niejawnych.

Czy terminy ważności poświadczeń różnią się w wojsku?

Nie. Wynoszą 10, 7 i 5 lat odpowiednio dla klauzul „poufne”, „tajne” i „ściśle tajne” (art. 29 ust. 3).

Kto sprawdza Szefa SKW?

ABW (art. 23 ust. 3). Szefa ABW sprawdza natomiast SKW (ust. 4).

Czy jednostka wojskowa płaci za szkolenie w SKW?

Nie. Jednostki podległe MON lub przez niego nadzorowane nie pokrywają kosztów takich szkoleń (art. 19 ust. 5).